Huệ

Lê Minh Hà

Thiếu phụ có cái tên rất hợp người, hợp tính. Huệ dáng cao và trắng xanh. Huệ mắt đen và sâu. Huệ cười,đuôi mắt dài buồn thảm. Huệ miệng nhỏ. Huệ nhút nhát. Huệ nói gì với ai không quen thân, viền môi trên run run. Huệ hai con và Huệ mang họ Richter.

Tôi biết những điều đó qua biết bao buổi chiều hè lặng lẽ ngắm Huệ từ bàn làm việc kê bên cửa sổ. Huệ ngồi, lưng cui cúi, chẳng có ai vẫn ý tứ khép tà váy kẹp vào đầu gối. Bàn tay Huệ luồn giữa xanh rau, nhìn không rõ ngón. Tôi không biết Huệ trồng đủ thứ lẩm cẩm ấy nhiều đến thế làm gì. Từ xa nhìn, tôi chỉ nhận rõ giàn bầu và đám hành mùi, còn có rau gì tim tím như tía tô; và một buổi chiều kia, tôi thấy Huệ đứng vươn người, hai tay nâng một quả bầu con, giống bầu nậm. Hai đứa nhỏ ở tuổi đi Kindergarten (1) háo hức ngước nhìn mẹ, trông không giống mẹ chút nào.Hình như chúng chỉ thừa hưởng ở mẹ tính bẽn lẽn, ít nói. Biết bao chiều, tôi muốn gọi chúng qua cửa sổ, nhưng nhìn hai đứa trẻ tha thẩn chơi với nhau, lặng lẽ như mấy đứa trẻ nhà nghèo ở Việt Nam, tôi lại không dám. Tôi sợ chúng hoảng hốt. Tôi sợ mẹ chúng ngờ vực. Tôi sợ tôi không còn những buổi chiều như vậy, ở đây.

Ởđây tôi thật cô đơn. Trước khi nước Ðức thống nhất, tôi là sinh viên Kinh tế - Chính trị học ở đại học Humbolt, Ðông Ðức. Trước đó nữa thì tôi là một cậu chàng dân ngoại ô, Nghĩa Ðô, mê toán đến mức chẳng biết gì hơn về bạn gái trong lớp ngoài một cái tên. Thiđại học, tôi đủ điểmđi nước ngoài. Bố mẹ tôi chỉ là kỹ sư loàng xoàng ở viện Giống Cây Trồng chẳngđủ lực tác động cho tôi trong việc phân ngành. Tôi rút cục bị ngành chọn. Và nếu không có sự biến vĩ đại dẫn tới việc thống nhất nước Ðức, tôi sẽ về Việt Nam với mảnh bằng Kinh tế - Chính trị học Xã hội chủ nghĩa. Còn làm ở đâu, không biết. Khi tôi quyết định không trở về, tôi đã im lặng khá lâu. Tôi sợ bố mẹ tôi khổ sở. Có thể hình dung trước cái cảnh phòng lai tạo nơi bố mẹ làm sẽ xôn xao thế nào khi có tin con ông Giảng bà Vân chạy sang Tây Ðức xin tỵ nạn chính trị. Thằng em tôi cũng có thể bị làm khó dễ khi thi đại học. Nhưng Việt Nam thời mở cửa mọi giá trị đảo nháo nhào. Tôi hoàn toàn ngạc nhiên khi nhận thư nhà. Bố tôi viết, giọng hết sức bình tĩnh, rằng ở đâu cũng phải ăn phải làm, rằng tôi không phải băn khoăn nếu sự chọn lựa của tôi phù hợp với riêng tôi, rằng tôi còn trẻ nên cố lo học lại. "Tại vì bố nghĩ cái bằng Kinh tế - Chính trị học của con sẽ mất hết giá trị trong một thể chế xã hội không phải là Xã hội chủ nghĩa. ở bên ấy cũng vậy mà ở đây cũng vậy." Mẹ ghi vài dòng dưới thư bố: "Bố mẹ đã cố suốt mộtđời nhưng không thể theo các con suốt đời các con. Vả lại bố mẹ đã già, có nhiều điều với bố mẹ không dễ hiểu. Nhưng bố mẹ sẽ yên tâm khi các con sung sướng. Một thân một mình con phải giữ gìn sức khoẻ..." Thằng em tôi gửi kèm thư bố một mẩu giấy: "Anh có về cũng chẳng xin nổi việcđâu. Anh chị bạn em học xong Tổng hợp Toán phải xoay qua vi tính với lại tiếng Anh. Em năm nay cũng không thi đại học. Học xong cũng chẳng biết làm gì... Bố mẹ đã có lời với bác ái xin cho em vào làm ở sân bay. Xa nhà một tý nhưng có cơ kiếm sống. Bố mẹ bảo như thế còn kịp thấy em tự lập được khi bố mẹ về hưu. Cũng chẳng còn mấy nỗi..."

Tôi kịp làm theo lời bố dặn trong mấy năm sau đó bằng việc xoay xở xin học lại. Một nghề mới hoàn toàn, phù hợp với tạng mê toán của tôi. Học ngày, cày đêm trong quán để có được mảnh bằng thật sự, không phải bằng "xoa đầu" như đám lưu học sinh chúng tôi trước đây thường tự giễu. Rồi bổ khắp nơi tìm việc. Cuối cùng tôi dạt về đây, thuê nhà gần một hãng nhỏ đã nhận tôi vào làm. Không phải như một kỹ sư mà là một nhân viên vào dữ liệu cho máy tính; lương dư thuê một căn hộ nhỏ, đủ ăn,đủ gửi về giúp bố mẹ, nuôi em, nhưng để tìm cho riêng mình một người đàn bà thì không đủ. Ở đây, tôi gặp Huệ lần đầu. Trong một cửa hàng rau quả nhỏ giữa làng. Huệ vào, nhỏ nhẹ một tiếng "hallo"đúng lúc tôi dang loay hoay tìm mấy Pfennig lẻ. Ấn tượng đầu tiên của tôi về thiếu phụ: quá trắng nếu là người Thái, quá thanh thoát nếu là người Triều Tiên, và mắt ấy không thể là mắt gái Trung Hoa được. Nhưng chẳng hiểu sao tôi không hề nghĩ thiếu phụ là người Việt. Cảm giác cô đơn giữa xứ người của tôi quá mạnh. Tôi chẳng bao giờ hy vọng vào một gặp gỡ ngẫu nhiên nào với giống Tiên Rồng ở cái xứ phóng xe ban đêm là đè chết thỏ này. Hóa ra tôi ở sát nhà thiếu phụ. Cách có thửa vườn. Buổi chiềuđi dạo, ngang qua cánh cổng có tấm biển đề Richter, chẳng có ý nghĩ nào lóe lên. Chỉ tới lúc ngồi bên bàn làm việc, nhìn ra, thấy thiếu phụ đang cùng hai đứa nhỏ tưới rau mới ngỡ ngàng.Thiếu phụ đẹp quá, dịu dàng quá, và mong manh, và thật trẻ. Vẻ ấy thật dễ làm mềm lòng. Tôi biết thiếu phụ là người Việt vào khoảng hai tuần sau. Bà chủ cửa hàng rau quả gặp tôi bao bận đều một mực lịch sự và kiệm lời hôm ấy đường đột hỏi: "Ông đến từ Nhật Bản ư?" Vẫn biết với cái kính chồm chỗm trên mũi, với gương mặt có phần hơi quá bụ bẫm, rất dễ bị nhầm là người Nhật hay Tàu, tôi vẫn tự dưng như bị kích động: "Bà nhầm. Tôi từ Việt Nam tới đây." Chẳng hiểu giọng của tôi có gì khác mọi lần mà bà chủ quán lúng túng, hất đầu vội vã về phía cửa ra vào: "Xin lỗi ông. Tôi không có ý tò mò. Tôi hỏi vì bà Richter đây cũng là người á và cũng đến từ Việt nam. Tôi nghĩ ông và bà ấy chưa quen nhau. Thưa bà Richter, ông đây là đồng hương với bà đấy!"

Huệ đứng, hai tay vịn vào thành chiếc xe đẩy trẻ em, mắt mở to, môi cứ run lên. Tôi chưa bao giờ gặp một người đàn bà nào cảm động đến lạ lùng như thế. Huệ lắp bắp bằng tiếng Việt với người đàn bà chủ quán: "Dạ, cảm ơn bà." Giọng Nam bộ nghe nôn nao, mềm lả. Từ cửa hàng ra, tôi đi cùng Huệ đến Kindergarten đón hai đứa nhỏ. Hai đứa bé lạ lẫm nhìn. Khi tôi hỏi: "Các cháu có biết nói tiếng Việt không?" cả hai đứa đồng thanh: "Không!" cũng bằng tiếng Việt Nam làm tôi phì cười. Huệ cũng cười nhẹ, giọng âu yếm và buồn: - Các cháu không rành tiếng Việt mình thật đó anh.Em ít nói quá. Hồi nào tới giờ cũng không nghĩ ra việc dạy các cháu. Với lại ông bà nội cháu cứ bảo là các cháu sẽ ở đây cả đời, nói tiếng Việt với em rồi không rành tiếng Ðức thì học hành sẽ khó. Tới hồi chúng đi nhà trẻ, chúng chỉ nói toàn tiếng Ðức không à. Hoá ra trước đó Huệ cũng có biết tôi thuê nhà ở bên cạnh, nhưng không biết rõ phòng tôi ở mé nào. Huệ không biết bao nhiêu chiềuđã làm lòng tôi dịuđi trong nỗi nhớ buồn nhớ xa xôi vì vẻ dịu dàng khi nói với con, vì động tác khép tà váy kínđáo lúc ngồi, ngay cả khi chỉ có một mình. Thời sinh viên, tôi mê vẻ ngổ ngáo, mê những bắp đùi căng ra dưới ống quần soọc bò ngắn tới "lim" của mấy cô bạn học. Giờ, càng ngày tôi càng yêu vẻ dịu dàng kín đáo của người đàn bà Việt Nam. Như mẹ tôi. Càng thế, tôi càng hoang mang vì chẳng làm sao gặp được một người như thế. Hình như, đàn bà nhà mình sang đây tị nạn là tìm cách rũ bỏ tất cả những gì đã cũ. Mà đúng là vậy, vì đã dám đi là họ phải tợn tạo hơn người. Vả không thế thì không thể thích nghi được với cuộc sống trợn trạo lúc ban đầu ở xứ người, cái lúc phải lăn lưng làm chui trong quán để kiếm sống, cái lúc phải tính đường ở lại bằng cách kiếm một tấm chồng Tây bia rượu hay già.

Huệ trở thành bà Richter không phải vì thế. Hơn mười năm ở xứ này, dáng dấp ấy, tính tình ấy làm Huệ được biết bao người mê. Người được lòng Huệ nhất ngày trước là một chàng phiên dịch cho lao động xuất khẩu ở một thành phố xa nơi Huệ ở, hơn Huệ sáu tuổi và nói với Huệ rằng chưa gặp được ai đáng yêu như Huệ. Nhưng đúng vào lúc Huệ dừng sự lựa chọn ở anh ta thì Huệ biết anh ta đã có vợ con ở Hà Nội và đang sống với một cô cùng đội. Chàng phiên dịch gặp Huệ, nói rất thẳng thừng: - Nếu em bằng lòng, anh sẽ bỏ Kim để sống với em. Nhưng còn vợ con anh... Em hiểu cho, anh chịu ơn cô ấy. Vả lại... - Thôi khỏi, anh Khánh à, với người anh chịu ơn... và chắc là có yêu ngày xưa..., anh còn thế, nữa là... Huệ kể cho tôi, miệng cười mà mắt buồn thăm thẳm. "Sau đó em không cho anh ta đưa ra Bahnhof (2), một mình lên tàu từ Dresden về Potsdam. Tàu đêm, toa chỉ có mình em, mà lúc ấy em không thấy sợ." Huệ cười: " Chứ hồi ấy anh biết rồi, sắp thống nhất, Ðông Ðức cũng loạn thấy mồ. Tàu chạy trong đêm, những thành phố, những làng mạc, những khoảng sáng, những vũng tối... Mà lúc ấy em không có buồn chút xíu nào. Chỉ thấy bụng dạ cứ rỗng ra. Chỉ muốn ngủ lịmđi..."

Mùa hè năm ấy thật là đẹp. Nắng ôn đới rực rỡ cho tới chín giờ đêm. Nhiều buổi chiều, chồng Huệ mời tôi sang vườn nhà Huệ ngồi chơi. Lần nào khi tôi về Huệ cũngđưa tôi một túi ni - lon, bên trong lúc thì có quả bầu, lúc thì nhánh rau mùi hay vài ba lá tía tô còn bám đầy đất. Tôi độc thân, chẳng biết làm gì với các thứ gia vị ấy. Huệ bảo: "Em chưa có bằng lái xe, chẳng kiếm được việc làm, với lại các cháu còn nhỏ xíu à, chỉ gởiđược ở Kindergarten có nửa ngày. Luấn
quấn với các cháu, em buồn, bày ra trồng đủ thứ. Tiền hạt giống không đó anh. Có lúc nấu ăn em cho đủ thứ gia vị mình vào, chẳng món gì ra món gì. Mà chồng em đâu có rành dân Việt mình nấu nướng ra sao, cứ khen "Schmeckt gut" (3) hoài." Chồng Huệ, vẫn theo dõi câu chuyện của chúng tôi, khi thấy tôi ngần ngại từ chối thì mau mắn thúc: -Huệ nấu ăn ngon lắm. Nếu mày ngại nấu thì thứ bảy sang nhà tao, Huệ sẽ nấu món ăn Việt Nam. Schmeckt gut. Anh ta rất cởi mở. Nhưng Huệ chỉ mến chồng. Huệ kể: - Hồi em gặp Peter, em cũng nghĩ nhiều lắm anh. Peter kém tuổi em đó. mà cứ lăn vào. Em bảo em muốn lấy chồng Việt. Em bảo em già hơn Peter. Mà Peter cứ bảo em trẻ, trẻ con, Kinder (4). Huệ cười, âu sầu: "Ðàn bà Việt, chẳng mấy ai thích lấy chồng Tây nếu gặp được một người đàn ông Việt hợp với mình. Ðược nói bằng miệng chứ không phải nói bằng tay mà anh. Màđiều số em khổ. Gặp ai họ cũng bảo yêu,
nhưng rồi ai cũng chỉ tính chuyện ăn ở với em như bồ bịch. Chỉ có hồi em quen mấy anh sinh viên, kiểu như anh đó, thì không. Nhưng em dân lao động, ít học, em nghĩ nói chuyện lâu chắc các ảnh không thích. Thành thử quen nhau, em quý mấy ảnh mà không dám bắt quen lại khi chia tay. Ngoại em bảo mắt em như vầy thì may ra thoát cảnh làm lẽ đó anh. Nghe sảng hồn luôn." Huệ cười. Huệ cười, mắt chẳng có ánh nào vui. Tôi biết cảnh nhà Huệ, cả cảnh đời trướcđó của Huệ nữa. Ba Huệ là bác sỹ quân y, sau giải phóng phải đi cải tạo mất mấy năm. Huệ chẳng thể học lên, phải đi làm ở một nhà máy sản xuất bột giặt. "Ông trưởng phòng hành chính rút em lên làm văn thư. Rồi cho vào nhóm ca khúc chính trị. Mà em đâu có biết hát từ hồi nào tới giờ. Sau mới khổ vì ổng dê em. Em không chịu, làm om lên. Em cũng liều lắm nghe. Có đợt tuyển lao động xuất khẩu, ông giám đốc cho em vào danh sách luôn, cũng là để êm chuyện ông trưởng phòng. Ổng vậy là cũng tốt lắm đó anh. Chớ hồi đó, em về kể chuyện ông trưởng phòng, má em cứ run lên vì sợ các ổng trù giập..." Tôi còn nghe Huệ kể loáng thoáng vì sao Huệ lấy anh chồng Ðức. "Tây họ ba trợn hơn mình, anh. Peter hồi gặp em đã có con riêng với cô bồ nào đó. Peter không giấu em. Em nghĩ thà vậy còn hơn mấy ông nhà mình cứ toàn tính dối em..." Giọng nam của Huệ, mỗi câu lại ngắt bằng tiếng "anh" dịu dàng, nghe nao cả dạ. Hôm Huệ kể tôi chuyện đó, chúng tôi cũng đang ngồi ngoài vườn. Chồng Huệ nằm xoài trên ghế, mê mải nghe Rock, và uống bia. Mấy đứa trẻ khi đó đã quý tôi lắm, thỉnh thoảng cãi nhau lại la ỏm tỏi: "Bình, komm hierher" (3). Tôi muốn nắm lấy những ngón tay Huệ, những ngón tay, mảnh như một đài hoa huệ xứ Bắc của tôi. Tôi muốn nhìn vào đôi mắt đen, sâu, âu sầu kia. Tôi muốn Huệ im đi. Tôi muốn Huệ không chỉ coi tôi như người bạn tâm tình. Tôi, một thằng con trai ba mươi tuổi, ngày chín tiếng ở hãng, chiều về chỉ quanh quẩn trong phòng làm việc hay sang nhà Huệ. Chẳng lẽ chỉ muốn được chuyện trò bằng tiếng Việt. Có lần,đi dạo với mấy mẹ con Huệ, tự dưng tôi đâm lúng túng trước ánh nhìn của dân làng. Chúng tôi giống một cặp vợ chồng nhiều hơn là một đôi bạn, nếu như những đứa trẻ có gương mặt á hơn. Tôi muốn được chở che người đàn bà xứ sở của tôi. Tôi yêu Huệ. Tôi yêu những đứa trẻ con Huệ. Tôi muốn sống cùng Huệ và chúng. Và có thể là chúng tôi sẽ có thêm mộtđứa trẻ nữa. Chúng tôi sẽ nói với nhau bằng tiếng Việt ở nhà, những đứa trẻ sẽ học tiếng Việt. Huệ sẽ không còn cô đơn, không còn hoang mang sống, không còn phải cảm động đến luống cuống mỗi khi được gặp một người đồng hương,được nói tiếng Việt. Tôi muốn. Nhưng không dám... Chồng Huệ vô tư và tốt thế. Với cả Huệ và tôi. Mà tôi thì không thể mang lại cho Huệ và hai đứa trẻ một cuộc´ sống đủ đầy bằng cuộc sống anh ta đã đặt Huệ vào. Với Huệ, tôi không có gì ngoài tình dân Việt xa quê. Những buổi chiều hè ngồi uống trà bên nhà Huệ, hoặc trong bếp, hoặc ngoài vườn đã dần trở thành một sự khó nhọc. Có một cái gì u uất đang vây bủa chúng tôi, và những người ở quanh thì không hề cảm thấy. Mà bầu trời xứ này mới rộng làm sao, nắng nữa, trong óng, ấm áp,đến tận chín giờ tối vẫn còn trải những vệt sáng dịu dàng trên cỏ. Trong ánh trời ấy, trước Huệ, trước chồng con Huệ, tôi không còn thấy tự do. ít nhất là để theo đuổi những ý nghĩ riêng của mình. Tôi đã âm thầm tìm chỗ làm mới. Trước ngày chuyển vùng, tôi qua từ giã Huệ. Huệ lặng ngắt, mặt tái, môi run. Mãi mới bật ra lời, giọng đuối hơi, rất tội: "Có lẽ vậy mà hơn, anh". Không! Huệ không vô tư như tôi đã tưởng.

Bây giờ, tôi đã ở cách xa Huệ. Nhưng những buổi chiều, từ hãng trở về, ngồi ăn một mình, tôi bất giác buông rơi tờ báo. Huệ dáng cao và trắng xanh. Huệ mắtđen và sâu. Huệ nói gì với ai không quen thân, viền môi trên run run. Huệ hai con và Huệ mang họ Richter...

----------- Chú thích:
1. Kindergarten: Vườn trẻ
2. Hallo: Lời chào thông thường
3. Komm hierher: Lạiđây

1996