Những gặp gỡ không ngờ

Lê Minh Hà

Tất cả tề tựu quanh nồi lẩu. Nhưng bữa lẩu đã vào lúc thoái trào. Chủ nhà chồng với tay vặn nhỏ bếp hạ nhiệt nồi nước dùng đang sôi âm ỉ. Chủ nhà vợ đưa đũa thoăn thoắt vun những tôm những mực những rau vào một khay cho gọn, miệng giục giã theo thói quen hiếu khách: "Mọi người ăn đi chứ! Sao chưa chi đã buông bát buông đũa thế?"
Anh là người buông đũa đầu tiên. Lúc này anh đang châm điếu thuốc thứ ba. Vừa đẩy chiếc bật lửa ra giữa bàn anh vừa thủng thẳng: "Kể ít tiền mà thỉnh thoảng được tụm năm tụm ba với nhau cũng khoái. Chứ cái hồi phong trào bán thuốc đang liên tục phát triển thì giờ này còn đang "bitte schön"(1) ở trên từng cây số chứđâu thảnh thơi thế này..."
Những người khách của chủ nhà cùng hướng về anh. Cùng là dân Việt, nhưng với người làm ăn bên Tây Ðức, buôn thuốc lá lậu là đề tài quen nhưng ít ai biết tới đầu tớiđũa. Một anh tò mò nhìn người vừa nói: "Anh trước làm gì ạ?"
Anh cười. Gương mặt trắng trẻo, hàm râu quai nón cạo nhẵn, vầng trán không vết nhăn. Nói chung đầy vẻ trang trọng trí thức. Nhưng một chiếc răng lại rơi mất đâu đó trong một dịp vui nào đó làm cho gương mặt anh biến đổi rất buồn cười. Có một cái gì đó vừa trẻ thơ vừa ngộ nghĩnh chẳngăn nhập gì với vẻ từng trải thực có ở anh.
- à... ý cậu định hỏi trước mình có bán thuốc không chứ gì? Bán chứ! Tỵ nạn bên Tây mới dễ sống. Chứ bên Ðông Ðức này chỉ trông vào đồ ăn sẵn với tiền âm phủ nó phát hàng tháng để tiêu vặt thì có mà treo lưỡi. Khổ nỗi mình bị giời quên. Gốc Nghệ hẳn hoi nhưng ông cụ bà cụ lại tính tang tình tang với nhau ở Hà Nội, tòi ra mình ở Hà Nội, nói đúng giọng ba sáu phố phường, thành thử mấy ông đồng hương "thường thôi quê Bác" nhất quyết không tin, không ưu tiên chỗ tốt. Thế nên chẳng làm sao áp dụng được chuyên môn cũ vào lĩnh vực làmăn mới cả.
Xung quanh cười ồ. Tôi cũng phì ra cười. Quen nhau,đã biết đủ dùng về nhau mà không hiểu sao tôi vẫn không thể nghiêm trang mỗi lúc anh nói anh cười với cái miệng mất răng. Anh là bậc đàn anh của tôi ở Nga nếu xét về thâm niên cống hiến cho nhân dân xô viết. Anh học ở Nga trước. Chín năm là sinh viên rồi nghiên cứu sinh ngành Kinh tế Chính trị học ở đó. Kiêm bán áo gió đặc sản Khâm Thiên Hà Nội và sau đó là đủ thứ đặc sản khác củađất ngàn năm văn vật.
Vượt sang Ðức quađường Ba Lan. Nhập trại ở Brandenburg. Và nhập thẳng vào đoàn quân Việt Nam chung lòng bán thuốc lá lậu. Có điều bản mặt của anhđã hại anh. Tôi không biết chuyện bán buôn hồi ở Nga của anh có thật không.
Nhưng đi bán thuốc anh không làm sao tranh khách được với đồng hương nước Việt. Ngày nào cũng ôm ngần ấy thuốc đi rồi ôm gần ngần ấy thuốc về. Cùng cả tiểu thuyết. Trong khi ai cũng dáo dác nháo nhác vờn khách vọt Polizei(2) thì anh xù xù một cái bu dông bẽn lẽn và ngượng nghịu nhìn người qua lại, rồi tối lại bẽn lẽn và ngượng nghịu về chịu trận cười của mấy cậu cùng phòng. Nếu không có mấy cậu lính Nga đi tìm nguồn tiêu thụ thuốcđược cấp phát thì không biết anh sẽ sống thế nào trước khi trở thành cai thuốc thứ thiệt chuyên bán buôn cho bà con mangđi phục vụ từng người dân Ðức.
Nhưng anh ít nói về chuyện này. Cũng giấu biệt người không quen cái tích bán thuốc cho Tây không nổi lại còn đi nhận bán sách cho ta. Anh thích kể những chuyện bán thuốc trênđường phố Berlin. Cứ làm như người thạo lắm.
"Các ông bên đó làm hãng. Sáng đi chiều về. Cuối tuần dong ruổi Autobahn thăm nhau. Lại có chế độ đãi ngộ đàng hoàng. Lại có tiền đóng bảo hiểm cho mình từ đầu tới đít. à... ừ, từ cả đó tới gót nữa. Mà không đi làm hưởng trợ cấp xã hội thì trợ cấp cũng ra trợ cấp. Rồi lại làm chui trốn thuế. Thành ông bà chủ quán mấy hồi. Chứ còn bên này... Có phải cứ bán thuốc là thành maphia thành "Bố già"được đâu. Bố khỉ! Trước mình học ở Nga. Có năm chơi toàn điểm năm, xin được sứ quán sang Ðông Ðức thăm thằng bạn cũng là sinh viên. Cứ tưởng thiên đường là thật. Dân Ðức hồi ấy sao mà tử tế thế không biết. Vậy mà đánh đùng một cái họ nhìn mình như quân thù quân hằn. Dân mình có buôn thuốc lậu cũng là vì dân họ muốn mua lậu chứ. Ðúng luật cung cầu. Thế mà họ đuổi họ chửi. Công nhận người Việt mình chịu khổ chịu nhục giỏi. Các ông hình dung mà xem! Trời mùa này, lạnh dưới âm, sáu giờ sáng con cháu vua Hùng đã nai nịt xong để xuống đường. Thuốc buộc vào người. Thuốc lèn vào túi. Thuốc nhồi ba lô. Ðứng ngoài trời cả ngày, ngón chân sưng cóng tưởng mất hết cảm giác, nhưng bước một bước thì cứ gọi là buốt óc. Mặt thì đăm chiêu. Mắt thì nhớn nhác. Miệng thì liến thoắng "bitte, danke"(3). Không cần nhiều. Chỉ cần nói ngọng được hai từ đó thôi. Với các con số nữa. Dân mình công nhận có khiếu ngoại ngữ. Chính mắt tôi nhìn thấy có cô sau hai buổi chiều đi bán thuốc về đếm tiền bằng tiếng Ðức nhoay nhoáy ai xờ vai đờ dai(4)..."

...Anh cứ nói tưng tửng. Xung quanh cười bò lăn bò càng. Lần nào anh cất tiếng cũng vậy. Chẳng ai biết ông này đùa hay thật. Mấy ông khách từ Tây Ðức sang cứ mắt tròn mắt dẹt dán vào cái miệng mất răng của anh. Cả tôi. Cả những chiến binh còn tại ngũ trong đoàn quân bán thuốc. Cứ dỏng tai lên và cười như chuyện ai. Nghe một người mô tả về mình, mới bật ngửa là hóa ra mình vẫn nghĩ về mình y như thế. Tự dưng thấy cuộc sống lem nhem bôi bác quá. Thấy xót xa cho mình. Nhưng ý nghĩ này đã làm tôi để lạc câu chuyện của anh. Có điều gì mà dân tình cười sôi sùng sục...

"Mình chạy. Chạy nhé. Mà không được đánh xa tay lấy đà. Hai tay đút trong túi bu dông, ghì chặt. Sao cho thuốc khỏi rơi. Ðàn bà con gái mỗi bận chạy thế này là cơ cực lắm. Vú mình thuốc mình, lúc đó lấy ai ôm hộ. Một thằng oắt giơ chân ngáng. Mình ngã sấp. Vùng dậy. Chạy tiếp. Chẳng cần biết chạy đi đâu. Thì dân mình ở đâu chẳng thế. Ði đâu làm gì từ lâu rồi không còn là câu hỏi siêu hình với dân mình. Thái dương tưởng vỡ ra. Bọn Tây đi hùng hục trên phố thằng nào cũng ngoái cổ. May. Chắc toàn những thằng cần tới mạng lưới phân phối thuốc lá của dân Việt mình. Không có thêm thằng mất dạy nào ngáng cẳng. Ðúng vào lúc mình tưởng gục thì nghe có tiếng gọi "vào đây vào đây đồng chí". Ta-va-ris. Tiếng Nga. Trời đất. Thật sự là mê giữa ban ngày. Xế bên đường, ngay trước một Kios báo chí, một tay người á đang khua cả hai tay lên trời: "Vào đây! Vào đây!" Cậu bảo chọn lựa gì nữa. Mình đâm thẳng vàođó, rút tay, giật dây, thuốc rơi lổng chổng. Ngực lại lép như dân Việt bốn ngàn năm nay vẫn lép. Quăng nốt cái ba lô.
"Xì-pa-xí-bờ!"(5) Nhào ra. Chạy tiếp một đoạn. Rẽ trái. Chậm dần. Rồi đi thủng thẳng thở vào hít ra thật thanh thản ung dung cho khỏi vỡ phổi. Giờ đó thằng cha con mẹ cảnh sát nào chặn mình cũng vô can. Rồi mình thủng thỉnh quay về xem cái phố đó có tên gì. Gần tối thì mình quay lại cái Kios bán báođó. Xin lại thuốc. Xin trả ít tiền. Cái lòng người ta dám liều vì mình... trả ít hay trả nhiều thì cũng vậy... Không trả nổi... Ông chủ quán nhất quyết xua tay.
"Không! Tôi giúpđồng chí thôi! Vô sản thế giới liên hiệp lại!" Ông ta nháy mắt cười rạng rỡ. Da trắng... như dân mình.
Mắt xếch. Gò má bẹt. Miệng gọn. Mặt tròn. Ðúng kiểu người Mông Cổ. ừ. Quân Nguyên đấy. Nhưng lần này cái ông có khi là hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn kia đã hoàn toàn chinh phục mình. Ông ta đóng Kios, mặc áo khoác, chỉ cho mình cái ba lô và hai túi thuốc mình xổ ra hồi chiều dúi dưới quầy, cầm số tiền mình đưa,đẩy mình sang quán cà phê bên đường. Bọn mình ngồi ở đó cho tới tận lúc chị chàng hầu bàn nguẩy mông nguýt mắt ra ý đến giờ quán đóng cửa. Nói bằng gì à? Tiếng Nga. Ông ta nói tiếng Nga như nói tiếng Mông Cổ. Nói về cái gì à? Thì về những người như bọn mình như ông ấy ở Ðức này. Về Mông Cổ Việt Nam. Về nước Nga. Ông ta từng sống nhiều năm ở Nga. Ông ta là ai à? Phó Tổng biên tập tờ Quân Ðội Nhân Dân Mông Cổ. To chuyện đấy chứ? Mình và ông ấy cười thỏa thích cả tốiđó. Thế nào mà ở Mông Cổ nhà ông ấy cũng thịnh hành vô khối chuyện cười như ở nhà mình...
- ?
- ?
"Các cậu cũng phải biết mấy cái chuyện đó chứ? Chuyện vô sản thế giới...? Không biết à? Hai ông Liên Xô Trung Quốc uỵch nhau tranh đất. Mấy cụ Mác Lê bữa đó rời thế giới người hiền ngao du. Ði mây về gió, thế nào lại qua đúng chỗ các con giời đánh nhau, các cụ từ trên cao ngó xuống thấy thế mới hét "Vô sản thế giới buông nhau ra!" Mình ngờ nguyên bản chuyện này là từ mấy anh Nga. Mấy anh Ivan nhìn mặt thì vừa lành vừa ngố nhưng cười đểu ra phết..."

...Tất cả lại cười. Anh châm mộtđiếu thuốc nữa, nhếch môi:
- Thế nhưng cái ông nhà báo Mông Cổ ấy cứ nhắcđi nhắc lại chúng ta là đồng chí chúng ta giờ là vô sản. Vô sản thế giới phải liên hiệp lại. Và ông ấy cười. Nói thật là mình không tả được cái cười đó. Tươi lắm. Dân Mông Cổ trông dữ vì gò má bành mắt xếch ngược nhưng cứ cười lên thì trông khá là hiền. Có điều miệng ông ấy cười nhưng mắt ông ấy thì... Ông ấy trước học báo chí ở Nga, làm phóng viên thường trú ở Nga, về Mông Cổ được điều làm sếp nhỡ ở báo Quân đội nhân dân. Về hưu, sống chật vật, lương ít, vợ làu nhàu cấm cảu... Thì cũng y như các cụ ông cụ bà đến tuổi nhàn ở nhà mình. Ông ấy bảo tại là mình lương thiện quá. Nghĩa là ngu. Sang Ðức là theo sự thu xếp của thằng con thứ không thích học trước đi xuất khẩu lao động sau không chịu về. Nó lấy một cô Ðức nhưng ba phần tư máu trong người là máu Trung á hồi hương sau khi nước Ðức thống nhất. Nó đứng tên mở cho ông già cái quán bán báo. Ông ấy bảo mình thế là vừa giữ được truyền thống du mục vừa theo đuổi được nghề nghiệp cũ. Viết báo hay bán báo chẳng qua là báo bổ chứ gì nữa..."

...Các bà các cô đã tự động rời mâm vào bếp giúp bà chủ nhà thu dọn. Ðám đàn ông cũng đã nhảy phốc sang đề tài đổi xe đổi hãng từ lúc nào. Và tiếng nói cười lại càng rôm rả. Anh dụi thuốc, gắp ít bún vào bát: "Ăn thêm một chút không đêm về lại phải nấu mì ăn liền." Chị chủ nhà từ trong bếp bưng đĩa hoa quả chạy ra te tái giục chồng vặn bếp lên, te tái đẩy tới trước anh cái khay đầy đồ ăn vừađược dồn lại: "Anh chờ một tý tẹo cho nước dùng nóng lại!" Anh khoát tay:
"Thôi dẹp đi. Mai trần thêm tý bún làm cho mỗi ông một bát khỏi phải bày vẽ gì. Thóc đâu màđãi gà rừng!"
Tôi nhìn anh. Anh tủm tỉm: "Cái chính là khỏi phí. Hơn bảy mươi triệu đồng bào trong nước còn đangđói khổ..."
Dân tình cười mới ghê chứ. Ðủ mọi âm vực. Hố hố. Há há. Ha ha. Hì hì. Ông chủ nhà còn cố ngắc ngứ trong cơn cười:
"Tám mươi triệu chứ. Dân số Việt Nam giờ phải tám mươi triệu. Tám mươi triệu người Việt Nam đang đói khổ. Ông này đắc đạođùa rồi..."
Anh không cười, tay vê vê quả ớt xanh, nước mắt ràn rụa: "Gớm cái giống ớt chọc trời này mẹ nào mua mà cay thế không biết!"

1. 1999

Chú thích:
1: Xin mời
2: Cảnh sát
3: Xin mời. Cámơn
4: Eins, zwei, drei: 1, 2, 3
5: Cámơn (phiên âm tiếng Nga)

Lê Minh Hà