Tết

Lê Minh Hà

Tiếng mẹ thì thầm với bố. Tiếng cô em út cười rinh rích với cô chị đã đi lấy chồng "ông hâm nhà mình tậnđêm qua mới về... dặt dẹo như bị tháo cốp xe". Mùi thơm dịu dàng, rất dịu dàng... như tóc của cô gái không quen cùng trú mưa trên phố năm nào... mùi nước mùi già nấu sôi. "Tất niênđây... Chiều ba mươiđây..." Phan mơ màng. Rồi bừng thức. Và nhớ ra: Mùng hai tết rồi.

Bố ngước kính khỏi tờ báo tết nhìn thằng con đồng nghiệp, không hiểu sao lại thở dài. Y như đêm qua khi Phan xô cửa bước vào trong dáng điệu đúng như cô em gái bảo là dặt dà dặt dẹo. Hai cô em gái nói năng nghiêm trang gìn giữ, nhưng mắt vẫn thoáng nét cười tinh quái. Mẹ nhanh nhảu mở tủ lôi ra một mớ áo quần "đi tắm một cái cho nhẹ mình đi con. Em nó nấu nước cho rồi". Rồi mẹ cũng lại thở dài: "Mẹ mua mùi già từ chiều ba mươi tính cả nhà tắm tất niên. Mà chờ con mãi." Chỉ có thằng Tũn con cô em là cứ như không: "Bác Phan mừng tuội! Bác Phan mừng tuội Tũn!" Giọng non nớt ngọng nghịu của đứa cháu làm Phan ngỡ ngàng. Tết đầu tiên nhà có tiếng trẻ bi bô. "Mình lên chức bác thật rồi. Có lẽ cũng giàđến nơi rồi."
Hai cô em thoăn thoắt bóc bánh dọn mâm. Mẹ giục bố thắp vòng hương mới. Mùi nước mùi già phảng phất trên mái tóc chưa khô. Thật dễ chịu. Hôm qua hôm kia bỗng chốc thành không thật. Hai tám tết học sinh nghỉ học. Hai chín tết họp hội đồng nhà trường sáng, trực trường chiều. Ba mươi trực hộ mấy ông anh bà chị đồng hương đã con cái ríu rít muốn về sớm. Sáng mồng một dằn bụng miếng bánh chưng xong Phan thủng thẳng đạp xe từ Thủy Nguyên về Hải Phòngđón tàu ngược Hà Nội. Năm sớm, ga vắng hoe, không một bóng người bán rong, không một hàng quán nào mở, lèo tèo vài mống

khách đứng bần thần. Chờ mốc cả người. Giá không có góc bánh chưng của cô học trò mười chín tuổi vẫn hay phụng phịu với thầy thì đến xỉu ở ga. Mà có khi xỉu luôn ở trường. Trường Núi Ðèo. Giữađồng bằng, lại tòi ra cái tên Núi Ðèo.

Nghe đã thấy "hoàn cảnh". Nghe đã ngại.
Vừa ôm thằng cháu vào lòng cầm lấy đôi đũa hai cô em đã phanh gấp: "Anh Phan ăn chút đỡ trống bụng thôi. Còn sang anh Bình. Anh Bình qua tìm anh từ chiều ba mươi. Tết này anh Bình đăng cai tụ tập bọn anhđấy."
Thì đi! Mẹ thông cảm với thằng con bị phân công công tác xa nhà, dúi cho Phan một xấp tiền loại một ngàn mới cứng "nhỡ có đứa nào mang con tới thì mừng tuổi cho các cháu không chúng nó khinh cho", và hạ lệnh cô út xung công cái xe máy đưa mẹ đi chúc tết. Phan dắt xe ra khỏi nhà lúc phố đã nườm nượp trẻ con người lớn xe máy xeđạp xích lô. Mưa lây phây trong khi mây vẫn ưng ửng sáng. Như có nắng đâu đây. Thành phố cấm pháođã mấy năm. Thiếu mùi pháo dìu
dịu trong hơi mưa. Thiếu mùi hươngđenđặc biệt các nhàđặt mua cho ba ngày tết. Mùi xăng xe luồn lách từ nhà ra phố át tất cả. Tự dưng Phan tiêng tiếc. Chợt nhớ và cố xua đi hình ảnh con đường từ Núi Ðèo tới bến Bính lác đác người xe và hơi khói lẩn quất trong xóm nhỏ, như lúc nào cũng thanh bình, như không hề có những bóng người lam lũ vẫn ngược xuôi trong ngày trong tháng. Lại muốn nhìn đâu đó có cái gì còn như cũ. Phan mua đường bỏ Tràng Thi bàng còn trơ những cành những mấu vòng xe ngang qua chợ Âm Phủ, ngang qua Tòa án. Vòm long não xanh non, màu xanh phát sáng. Ðúng màu cái vòng bà ngoại cho mẹ từ thủa nào thủa nào và mẹ cất kỹ chẳng dám đeo ngày thường. Tiếc là nơi này giờ lại trồi lên một cái nhà kiến trúc chẳng ăn nhập gì với mấy tòa nhà cũ trong vườn cũ, và xung quanh giờ biến hết cả thành công trường. Mấy tàn cây tự dưng đâm sàiđẹn...
Buổi trưa ở nhà Bình tập hợp đủ mặt đám bạn bè thân thiết cũ. Thêm mấy gương mặt lạ hoắc, bệ vệ, tự tin, cái nhìn đầy vẻ ban phát, lại hơi lừ lừ. "Khách thằng Bình?" Xe máy dựng la liệt . Phan lúng túng mãi không tìm ra chỗ dựa cái xe "cuốc" nguềnh ngoàng mất chân chống, chỉ sợ xe đổ làm tróc sơn "con" xe nào. Cô bạn cùng tổ hồi phổ thông đâm bổ ra hét "Ðồ gàn. Mọi người ơi đồ gàn tới rồi!" Mấy thằng bạn đã yên vị trên giường tự động ngồi xích vào nhường chỗ, chẳng đôi hồi ấn vào tay ông bạnđến chậm một cái ly: "Vào!" và Phan nhắm mắt nhắm mũi uống cạn.

Câu chuyện đang râm ran quanh đề tài người Việt yêu nước ngoài bây giờ buôn gì bán gì. "Vấn đề là cái đầu. Cộng mình sang đó trăm thằng may ra được nửa thằng làm soái làm bưởng còn thì cửu vạn (*) tuốt" Tiếng đế: "ừ! Ðầu chứ không phải đầu gối!" Bình hùng hổ: "Tao nói thậtđấy. ở Nga cũng thế mà ở Tiệp cũng thế. Dân "Xù" (*) mình đứng bán hàng ngoài trời mùa đông đổ cả máu tai ra mới kiếm được mấy đồng. Khổ quá thành ra thằng nào cũng thích về Việt nam xả láng và nói phét... Thằng nào vừa bảo đầu chứ không phải là đầu gối? Ðúng! Thời buổi này không phải cứ biết quỳ là ăn. Sếp giỏi thời này không kết mấy thằng em chỉ biết níu áo mình đâu", rồi quay sang người đàn ông trông cũng chẳng chững tuổi hơn bọn Phan "em nói thế có phải không sếp?" Cả lũ chú mục vào anh ta và cái nhìn lừ lừ của anh ta nhẹ nhàng chuyển sang vẻ bề trên. Văn gật gù: "Thằng Bình nói phải! Các cậu tính nghề mình mà chỉ trổ tài bấm huyệt ở Tây thì ăn gì. Tây thằng nào cũng to như con bò da như da voi, châm cứu cho nó dùng máy tạo dao động giật đến tê người mà nó vẫn tỉnh bơ, tao dại gì bấm tay..." Văn hãnh diện giơ ngón cái bè ra một cách quái dị lên cho cả lũ nhìn: "... mà lực bấm tay của tao cứ gọi là nhất khóa...", và lấm lét nhìn quanh: "Bấm kiểu ấy có cưa được đứa nào cho sờ tí thì tay run cũng chịu." Cả bọn òa ra cười. Mấy cô bạn gái đang túm tụm ngoài bếp ngó vào ứng trước một cái lườm vì những điều không nghe được làm Văn hốt hoảng lập nghiêm: "Ðúng là thời nào cũng cần có cáiđầu.
Một thằng viện tao bị phân đi Vơladivoxtoc. Nó gửi theo tàu biển năm tấn thuốc bắc. Ai cũng bảo sập cầu là cái chắc. Vậy mà vừa rồi nóđiện về nhờ tao chạy tiếp cho nó năm tấn nữa. Cho Tây sắc thuốc bắc. Một ý tưởng tuyệt vời."
Chuyện nọ xọ chuyện kia. Vừa ăn vừa uống vừa đốt thuốc. Hơi người, mùi hương, mùi cỗ bàn lúc đã tàn, khói thuốc... tất cả làm đầu Phan u u buồn ngủ. Một cô bạn nhìn dáng cả đẫn của cậu bạn một thời được tiếng thông minh đẹp giai mỗi tội nhà không giàu cắt ngang sự vô tâm của mấy ông bạn đang say máu làm ăn: " Thôi! Ðể đồ gàn của chúng mình trình bày tiền đồ xem thế nào!" Cả mâm rượu ồn lên: "ừ phải!" "Thế nào Phan? Làm con trai của bố thế đủ rồi! Hôm rồi đến tìm mày, cụ bà bảo dứt khoát không để cụ ông dạy thêm nữa. Sợ phổi không còn đủ làm cháo bán. Cụ bà bảo thế đấy. Thầy cáu. Tao cũng chẳng dám bàn thêm gì. Bọn cái Ngân cái An tự lo được không cào cấu các cụ là may. Mày lý tưởng thế đủ rồi. Giờ phải tính!" Bình nói nghiêm trang. Một cô bạn tự dưng nói lạc sang chuyện khác: "Mọi người nhớ thầy Hải Lý không? Thầy dạy thêm lò luyện thi nào cũng biết, dạy nhiều lắm, xây được cả nhà cơ mà. Tháng trước về ngang Tràng Thi thì bị choáng. Dạt xe được vào lề đường là ngã vật ra. Ngay cổng Việt Ðức mà đưa vào phòng cấp cứu thầy đã "đi" rồi".

Phan bần thần. "Chẳng thấy mẹ kể gì." Lại nhớ những đồng bạc mẹ vừa đưa. Lại nhớ những đồng bạc mẹ thường dúi cho mỗi bận Phan trở lại trường ở Hải Phòng. Nhữngđồng bạc dạy thêm của bố.
... Cái lúc lập hồ sơ thi đại học, cả lũ bạn đây đã ngạc nhiên và kính phục khi Phan ghi nguyện vọng Sư Phạm. Kính phục ông con cũng bằng kính ông bố dạy văn cả lũ suốt ba năm cấp ba. Học xong, Phan về Thủy Nguyên Hải Phòng, trí vẫn ao ước một ngày được như thầy Hải Lý, dạy Ðiện dạy Quang mà như bố bình thơ làm cả lũ mê di, quên cả những cơn gió bấc hút vo vo qua những ô cửa kính vỡ, quên những oi ả đầu hè. Ao ước vẫn còn nguyên đấy. Phan lúng túng nhấp môi vào ly, lúng túng vìđề tài câu chuyện bỗng dưng xoáy cả vào mình.
"Mánh mung chỉ trỏ không hợp với thằng Phan. Thằng Phan chỉ chuyên môn thuần túy được thôi. Giờ bọn tao tính thế này: Mày sau tết xuống trường thửa ngay mấy bộ giáo trình Anh văn. Cầm cái cassette của tao theo, nghiền tiếng Anh cho dẻo lưỡi, phải nói hay như chó sủa ấy. Học máy tính song song với tiếng Anh. Xong vềđây, vào một công ty, bất kỳ.
Khi nào có liên doanh nào đó ngon ngon thì nhảy sang. Mày học như ngày xưa ấy. Mặt mày dẫu có khó tính đòi xem tướng trước khi tuyển người như bọn Nhật rồi cũng trúng." Những tiếng nói lại cồn lên. "Mà không thì về với sếp tao! Sếp nhận thằng bạn em nhé. Bọn em khôngđứa nào thông minh bằng nó lương thiện bằng nó. Nó cứ gọi là hiền như lá."
Phan nhìn cái mâm lổng chổng bát đĩa rếch, cười, gật gù cùng các bạn, biết có một đôi mắt nghiêm trang nhìn mình, xót xa nhìn mình. Có một thời không xa,đôi mắt ấy nhìn Phan ăm ắp ngưỡng mộ làm Phan vừa ngại ngần ngượng ngập vừa hãnh diện. Rượu lại rót, lại rót. Vậy là cả bọn đã ngồi ăn uống hò hét ba tiếng đồng hồ rồi. Trời vẫn mưa. Âm u. Sắp hết mồng hai. Mai là mồng ba chúng nó đi làm. Mồng năm Phanđã phải có mặt ở trường tiết cuối.
Một tuần mười tám tiết giảng. Hết chủ nhiệm lớp lại đến công tác Ðoàn. Và chấm bài. Mà vẫn không biết làm gì cho qua những giờ rỗi rãi hiếm hoi. Lại xách xe về Hải Phòng. Từ Thủy Nguyên về Hải Phòng có bao xa. Qua bến Bính đã thấy mình như người khác. Ngồiđây lại càng khác.
Cô bé học trò mười chín tuổi mang bánh chưng biếu thầy chắc đang mong Phan. Những cô bé học trò vẫn thường nhìn thầy nửa kính trọng nửa trêu chọc. Những cậu bé học trò xa cách hơn mà cũng dễ thân hơn. Ðằng sau những vầng trán con gái con traiđang tuổi lớn ấy có những khát khao gì? Phan chưa bao giờ dám hỏi. Nhưng biết. Rất rõ.
Những đứa học học vào chậm ra nhanh thì chỉ mong chóng tốt nghiệp, trong khi nhà còn cho đi học, rồi kiếm việc làm không phải chân lấm tay bùn. Những đứa học đường được thì đều mong mỏi ra đi, ra khỏi trường Núi Ðèo, vào Sài Gòn, lên Hà Nội, học đại học, rồi ở luôn đó. Như một giải thoát cho mình và cho giađình.
Phan cũng hay đi. Những lần nghỉ ngắn không thể về nhà, Phan thường ra Ðồ Sơn. Ðồ Sơn mùa lạnh nước đục và hoang vắng. Và Phan, trước biển, bồn chồn không hiểu sao mình bò rađây, một mình nắm lấy tay mình. Như thằng lẩn thẩn.
Học trò Phan học để tìm đường thoát. Bạn bè cũng đang tính cho Phan một đường thoát. Thoát những ao ước một thời, một đời, của chính mình. Của bố nữa. Học tiếng Anh. Ðược thôi. Phan cũng đã tính thế rồi. Và đủ thì giờ cũng như kiên nhẫn. Học máy tính thì vào Hải Phòng. Ðầy các trung tâm vờn quyến học viên. Rồi sauđó:đích sẽ là Hà Nội.
Rồi chỉ thế thôi sao? Phan tự hỏi khi loay hoay giữ cái xe đạp nhường đường cho các bạn phóng ra trước. Những cái xe màu nho màu thép Phan không biết "đời" nào "đời" nào lao qua, phất ngang ngõ một làn khói mỏng. Tiếng xe nổ êm chen trong những lời hò hẹn chúc tụng. Phan cảmđộng. "Chúng nó không bàn rơi (*) với mình."
Trời lại lây phây mưa phùn khi Phan gò lưng trên cái xe cuốc về nhà. "Chúng nó không bàn rơi. Hay mình nghe theo các bạn... mẹ sẽ yên lòng..." Bất giác Phan nhớ tiếng thở dài của bố đêm qua khi nhìn thằng con đồng nghiệp về, mang vào căn nhà ấm hương hoa tết nhất cái cảm giác vừa nồng vừa lạnh về một chuyến tàu vắng khách chiều năm sớm.

11. 1998

Chú thích:
*: Soái, bưởng: Từ lóng chỉ những ông chủ lớn người Việt ở Nga, Ba Lan.
**: Xù: Từ người Việt ở Tiệp dùng tự chỉ mình
***: Bàn rơi: nóiđưađẩy, không thật lòng

Lê Minh Hà