17-8-2016

30 ngàn người biểu tình phản đối Formosa ở Vinh

Nhiều người dân ở Vinh, tỉnh Nghệ An, đã tập trung và tuần hành trong sáng 15/8 để tiếp tục yêu cầu đóng cửa nhà máy của Formosa ở Hà Tĩnh. Đây là lần tuần hành lớn thứ hai kể từ khi xảy ra sự kiện cá chết hàng loạt tại 4 tỉnh miền trung. Lần thứ nhất vào ngày 7/8/2016.

Cách đây hơn 4 tháng, nhà máy của tập đoàn đến từ Đài Loan đã xả chất thải độc ra biển, gây thảm họa cá chết hàng loạt ở ven biển miền trung.

Cuộc biểu tình hôm 15/8 là một phần trong ngày lễ Quan Thầy, hay còn gọi là ngày lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời, ở giáo phận Vinh. Anh Antôn Chu Mạnh Sơn, một giáo dân tham gia biểu tình cho VOA biết số người có mặt tại sự kiện lớn này lên đến 30.000 người đến từ 6 giáo hạt trong giáo phận và một số giáo hạt lân cận. Tuy nhiên, VOA không có điều kiện để kiểm chứng con số vừa kể.

Giáo dân Chu Mạnh Sơn cũng là một nhà hoạt động từng bị bỏ tù vì tuyên truyền chống nhà nước. Anh nói nhiều người đã đi bộ 3 kilomet từ thị trấn Quán Hành, huyện Nghi Lộc, về Nhà thờ Chính tòa xã Đoài, giáo đô của giáo phận.

Anh cho biết thêm chi tiết: “Khi đi trên đường thì tất cả người dân đã cầm các banner, biểu ngữ ‘Yêu cầu nhà cầm quyền khởi tố Formosa’, ‘Yêu cầu Formosa cút khỏi Việt Nam’, cũng như là ‘Hủy hoại môi trường là hủy diệt sự sống’, rồi ‘Nhà cầm quyền đang dung túng cho Formosa hủy hoại dân Việt’, rồi ‘Lạy Mẹ Maria, xin hãy đồng hành với chúng con trong giai đoạn hiện nay’. Một số linh mục đã đi cùng bà con giáo dân và hô vang các khẩu hiệu, đó là ‘Yêu cầu Formosa cút khỏi Việt Nam’ và ‘Yêu cầu khởi tố Formosa cũng như đồng bọn’”.

Nhà chức trách địa phương đã triển khai lực lượng an ninh đông đảo mặc cảnh phục lẫn thường phục để giám sát cuộc biểu tình nhưng anh Sơn nói đã không có “sự va chạm hay sự đàn áp nào từ phía chính quyền đối với người dân”.

Sau khi tuần hành, người dân đã dự thánh lễ ở Nhà thờ Chính tòa. Với tư cách chủ lễ, Giám mục Nguyễn Thái Hợp đã kêu gọi cộng đoàn Giáo phận Vinh “có trách nhiệm với quê hương đất nước và với các thế hệ tương lai, nhất quyết bảo vệ môi trường”.

Kể từ khi xảy ra thảm họa môi trường biển do Formosa gây ra, đã nổ ra nhiều cuộc biểu tình lớn nhỏ ở nhiều tỉnh, thành của Việt Nam để phản đối tập đoàn này cũng như yêu cầu chính phủ minh bạch. Trong số đó, giáo phận Vinh được xem là nơi đi đầu trong các hoạt động đòi Formosa đóng cửa và rời khỏi Việt Nam.

Nhưng sau khi rất nhiều người, nhất là các ngư dân trực tiếp bị ảnh hưởng, đã bày tỏ quan điểm như vậy, cho đến nay nhà chức trách lẫn hãng Đài Loan vẫn chưa thể hiện bất kỳ ý kiến gì cho thấy hãng sẽ rời Việt Nam hay không.

Trong khi đó, báo chí trong nước cách đây ít hôm đưa tin Formosa đã được nhà chức trách Hà Tĩnh hoàn thuế hơn 10.000 tỷ đồng để hỗ trợ cho hãng này sau những thiệt hại họ phải chịu từ vụ người dân bạo loạn hồi tháng 5/2014 do bức xúc về việc Trung Quốc đặt một giàn khoan trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam.

Số tiền hoàn thuế tương đương với con số 500 triệu đôla mà Formosa hồi cuối tháng 6 cam kết đền bù cho chính phủ Việt Nam về thảm họa môi trường. Ở góc nhìn của một người dân, anh Chu Mạnh Sơn nhận xét:

“Nhà cầm quyền đã hoàn thuế lại cho Formosa gần tương đương 500 triệu [đôla] như vậy thì đó là một điều cực kỳ vô lý đối với người dân Việt. Tôi nhận thấy là người dân trong khu vực 4 tỉnh vừa chịu thảm họa môi trường vừa rồi thì rất chi là bức xúc”.

Kể từ khi xảy ra vụ khủng hoảng ô nhiễm ven biển miền trung, các hoạt động đánh bắt, buôn bán hải sản và du lịch biển đã bị ảnh hưởng nặng nề, làm nhiều người dân bị mất sinh kế. Những người chịu thiệt hại cho rằng số tiền 500 triệu đôla mà Formosa đưa ra không giúp được họ về lâu dài.

Từ tiếp xúc với những người dân này, nhà hoạt động Chu Mạnh Sơn nói rõ hơn về suy nghĩ của họ:

“Họ nói rằng họ không cần cái nguồn hỗ trợ đó là đền bù, hỗ trợ của chính phủ, mà yêu cầu phải đền bù về việc làm cũng như là đền bù các cái nghề nghiệp. Khi mà đền bù với cái giá 500 triệu [đôla] như vậy thì nhiều người đặt câu hỏi đó là chỉ giống như là cho con cá mà không có cái cần thì ăn con cá hết thì nó sẽ hết, và những ngày sau sẽ không biết sống ra sao”.

Anh Sơn cho rằng các hoạt động đấu tranh đòi Formosa đền bù thỏa đáng và đóng cửa sẽ còn diễn ra trong thời gian tới.



17-8-2016

Vụ Formosa còn tiếp tục

Nhà máy Formosa ở Hà Tĩnh, do Đài Loan đầu tư, đã bị cáo buộc xả chất thải độc hại gây ô nhiễm đại dương vào tháng 4, khiến 80 tấn cá chết trắng trên bờ biển. Vụ việc này được xem là một trong những thảm họa môi trường nghiêm trọng nhất của Việt Nam. Nhưng những nhà quan sát và những nhà hoạt động tại Việt Nam nói rằng mức tiền phạt kỷ lục đối với Formosa không những không đền bù đủ cho tất cả những người bị thiệt hại mà cũng không phát đi một cảnh báo đủ nghiêm khắc đối với những công ty sản xuất hàng xuất khẩu khác.

Vào tháng Sáu, chính phủ Việt Nam phạt nhà máy Formosa tại khu công nghiệp Vũng Áng ở tỉnh Hà Tĩnh 500 triệu đôla. Đây được coi là khoản tiền lớn nhất từ trước tới giờ nhắm vào một công ty hoạt động ở Việt Nam vì vụ cá chết hàng loạt dọc theo 200 kilômét bờ biển miền Trung. Nhà máy sản xuất thép này cũng đã tạ lỗi và đồng ý xử lý hệ thống nước thải.

Nhưng những người hiểu rõ vấn đề nói rằng khoản tiền đó không đủ đền bù những tổn hại vẫn tiếp diễn đối với các ngư dân, khu du lịch và những người dân địa phương có thể đã mắc những bệnh về da vì tiếp xúc với nước bị ô nhiễm. Họ cũng hy vọng chính quyền Việt Nam sẽ kiểm tra nước biển để bảo đảm mức độ an toàn.

Việc chính phủ Việt Nam đi xa tới đâu trong vụ cá chết sẽ gửi đi một tín hiệu đến hàng ngàn nhà đầu tư nước ngoài đã thành lập những nhà máy sản xuất hàng xuất khẩu tại Việt Nam, nơi có chi phí sản xuất thấp, và nhờ đó đã giúp nền kinh tế của Việt Nam tăng trưởng 30 phần trăm trong 5 năm qua để đạt mức GDP 193 tỉ đôla trong năm 2015.

Hồi tháng Sáu, Bộ trưởng Tài Nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà nói với truyền thông trong nước rằng khoản tiền đó chỉ đủ trang trải những thiệt hại vật chất trực tiếp, chưa kể tới những thiệt hại tâm lý đối với ngư dân bị mất thu nhập. Ông gọi khoản tiền này là "quá nhỏ."

Chia sẻ tâm trạng đó, người Việt Nam sinh sống tại Đài Loan tuần trước đã lên tiếng đòi chủ đầu tư nhà máy thép này, Tập đoàn Nhựa Formosa, rời khỏi Việt Nam.

Ông Trần Bang, người nghiên cứu vụ việc vào tháng 4, nói: "Khi xuất hiện thông tin về vụ cá chết hàng loạt ở miền trung, vì tôi là kỹ sư, nên tôi biết vấn đề đó xuất phát từ hệ thống xả thải của Formosa ra biển. Nếu không có công nghệ tốt để kiểm soát chất thải thì rất nguy hiểm cho môi trường."

Còn theo lời nhà báo độc lập Trương Minh Đức, thành viên của Hội Anh Em Dân chủ, chính quyền Việt Nam cần phải hành động nhiều hơn vì khoảng năm triệu người bị ảnh hưởng bởi vụ cá chết hàng loạt và một số người vẫn chưa hồi phục được.

Ông Đức và những nhà hoạt động khác nói rằng ngư dân đánh bắt ở vùng biển gần nhà máy thép đang thu được chỉ bằng một phần năm số lượng mà họ có thể có vào thời điểm này một năm trước, và những nhà sản xuất nước mắm đang bị nghi sử dụng cá chết bất hợp pháp.

Những cơ quan môi trường cần kiểm tra chất lượng nước của đại dương đã bị ô nhiễm, theo lời ông Trần Bang, một kỹ sư và nhà hoạt động tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ông cho biết một báo cáo độc lập cho thấy hàm lượng sáu loại hóa chất cao quá mức.

Tuy nhiên, Đà Nẵng hồi tháng Tư nói với truyền thông địa phương rằng biển của họ an toàn và có thể tắm được.

Một số người ngờ rằng chính phủ đã nương tay với Formosa để bảo vệ khoản đầu tư 10,5 tỷ đôla của công ty này.

Doanh số hải sản đã giảm trên khắp cả nước, nhưng ông Oscar Mussons, chuyên viên tư vấn kinh doanh quốc tế thuộc công ty tư vấn Dezan Shira & Associates tại thành phố Hồ Chí Minh, nói rằng rất nhiều người đã ngưng nói về chuyện ô nhiễm biển vì “đã tìm ra thủ phạm là một công ty nước ngoài”.



17-8-2016

Phản kháng xã hội về đoàn xe Nguyễn Xuân Phúc đi vào phố cấm

Trong một hội nghị hôm 17/8 ở Hà Nội, Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc đã xin lỗi nhân dân về việc đoàn xe của ông hồi tuần trước đã đi vào một phố cấm ở Hội An.

Báo chí Việt Nam trích lời Thủ tướng Phúc phát biểu tại hội nghị về cải cách hành chính như sau: "Thủ tướng đã đi bộ trước hàng cây số rồi, xe ôtô vẫn đi phía sau, Thủ tướng không biết. Nhưng khuyết điểm đó vẫn có trách nhiệm của Thủ tướng trong việc quán xuyến, cũng phải xin lỗi người dân để người dân thông cảm".

Sự việc làm thủ tướng Việt Nam phải xin lỗi diễn ra vào chiều muộn ngày 8/8 khi ông Phúc ghé thăm khu phố cổ ở thành phố du lịch Hội An trước khi dự một hội nghị về phát triển du lịch tại tỉnh Quảng Nam.

Thủ tướng đã đi bộ và trò chuyện với nhiều người ở khu phố cổ. Sau chuyến thăm, trên mạng xã hội đã xuất hiện các bức ảnh và một số đoạn video cho thấy một đoàn xe có cảnh sát hộ tống được cho là của thủ tướng đã chạy trên phố đi bộ.

Những hình ảnh này đã lan truyền với tốc độ chóng mặt, khiến đông đảo công chúng bày tỏ ý kiến trên mạng xã hội, trong đó đa số phê phán việc đoàn xe đã đi sâu vào khu phố chỉ dành cho người đi bộ. Họ cho rằng điều đó cho thấy nhiều quan chức Việt Nam thích đứng trên pháp luật cũng như thiếu tế nhị trong việc tôn trọng di sản.

Báo chí Việt Nam không đề cập trực tiếp đến sự việc cũng như phản ứng của người dân. Mặc dù vậy, ít ngày sau khi có những ý kiến ồn ào trên mạng xã hội, báo chí dẫn lời vị Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam xác nhận rằng đoàn xe của thủ tướng có đi vào khu vực nội thành Hội An, và địa phương nhận thấy “có sơ suất, khuyết điểm của các cơ quan phối hợp, vì sự thay đổi đột xuất về lịch trình”.

Các nhà quan sát nhận định rằng việc Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc hôm 17/8 đưa ra lời xin lỗi về một hoạt động công vụ là điều hiếm có và là một tín hiệu tốt. Từ Hà Nội, Tiến sỹ Lê Đăng Doanh, người theo dõi sát tình hình kinh tế, chính trị ở Việt Nam, nói với VOA:

“Tôi nghĩ đấy là thể hiện tinh thần cầu thị và cũng rất là chân thành của thủ tướng. Và từ trước đến nay, sự kiện như vậy xuất hiện ý kiến ở trên mạng, chúng ta thấy là ít khi người đứng đầu của chính phủ Việt Nam lại có ý kiến xin lỗi trong một cuộc họp chính thức như vậy. Và tôi nghĩ đây là một biểu hiện tiến bộ và đáng hoan nghênh trong quan hệ giữa nhà cầm quyền và các người dân bình thường”.

Nhà hoạt động dân chủ Phạm Đoan Trang ở Hà Nội cũng đánh giá rằng hành động của Thủ tướng Phúc là “một việc rất tốt”. Bà Trang cho rằng phản ứng đón nhận tích cực của công chúng với lời xin lỗi có thể làm cho các quan chức lạm dụng việc xin lỗi sau này. Mặc dù vậy, bà Trang vẫn cho rằng việc giới chức chính quyền có thái độ cầu thị hơn với dân là một bước tiến lớn. Bà nói:

“Cái tiền lệ này nếu mà bị phát huy nhiều quá, đến mức lạm dụng lại thành ra mị dân thì nó cũng không phải là tốt. So với các quan chức khác, so với các chính quyền khác, nội các khác từ trước tới giờ, thì nhiệm kỳ này ông Phúc nổi bật lên hơn hẳn. Bởi vì tôi cũng có chứng kiến các quan chức nhà nước Việt Nam từ cấp sở trở lên làm việc với người dân rất nhiều. Và họ không bao giờ có khái niệm là họ phải xin lỗi, chưa bao giờ có chuyện xin lỗi cả, không bao giờ họ sai cả. Cho nên lần này được ông thủ tướng xin lỗi thấy là quá khác luôn, đã là tốt quá, tích cực quá so với từ trước đến nay”.

Nhiều nhà hoạt động dân chủ có hàng nghìn người quan tâm trên mạng xã hội đã đăng các bài viết chỉ trích Thủ tướng Phúc liên quan đến sự việc ở Hội An. Tuy nhiên, sau khi ông Phúc xin lỗi, họ đã tuyên bố xóa các bài chỉ trích của họ.

Một số nhà hoạt động và nhà quan sát cho rằng lời xin lỗi cho thấy chính phủ và quan chức Việt Nam ngày càng phải đối diện với nhiều áp lực hơn từ công luận và dường như họ bắt đầu thay đổi để thích nghi. Nhưng cũng vẫn còn sự hoài nghi rằng một lời xin lỗi chưa báo hiệu gì nhiều về sự thay đổi bản chất. Bà Trang nhận xét:

“Trong một nền văn hóa, bối cảnh chính trị mà quan coi thường dân, và dân tự coi thường mình, tự hạ thấp mình, cái điều này cũng không đủ, nó giống như một cánh én không làm nên mùa xuân. Cái điều này không làm nên thay đổi gì cả. Tôi chỉ hy vọng nó thành tiền lệ. Nhưng để nó thành tiền lệ được, chúng ta những nhà hoạt động xã hội và người dân cũng phải xúm vào và đẩy nó lên nữa chứ không phải như vậy là thành tiền lệ ngay được”.

Tiến sỹ Lê Đăng Doanh đồng ý với nhận định rằng việc thay đổi có tính căn bản sẽ đòi hỏi nhiều nỗ lực. Ông nói:

“Cái việc thay đổi bản chất một chế độ, một mối quan hệ lâu nay đã được hình thành từ rất lâu và có liên quan đến rất nhiều vấn đề về hành chính, về quy định, về việc thực hiện pháp luật, thì những điều đó theo tôi cần phải có nỗ lực lâu dài hơn, và phải có sự cố gắng bền bỉ hơn”.

Về những ý kiến bày tỏ sự hứng khởi rằng các quan chức Việt Nam giờ đây phải chú ý đến hình ảnh của họ trong con mắt công chúng hơn vì phản kháng trên mạng xã hội thật sự có tác dụng, nhà hoạt động Phạm Đoan Trang nêu ra ý kiến thận trọng:

“Đây là chủ đề khá là an toàn nên là rất nhiều người dân thể hiện quan điểm như vậy, và có kênh nào đó đã truyền thông tin đến tai thủ tướng. Tôi không tin là với các chủ đề khác thì họ sẽ có phản ứng như vậy”.

Bà Trang nhắc lại rằng hồi năm ngoái, khi chính quyền Hà Nội có kế hoạch thay thế hàng nghìn cây xanh, gây nhiều bức xúc trong dư luận, và đây cũng là chủ đề “an toàn”, song sự phản ứng của người dân kể cả trên mạng xã hội đã không đủ mạnh và không buộc được chính quyền phải đưa ra lời xin lỗi nào.